Một vụ kiện rất đáng lưu ý giữa doanh nghiệp Việt Nam và đối tác tại Mỹ vừa được Tòa án Nhân dân Thành phố Cần Thơ đưa ra xét xử trung tuần tháng 12/2010. Đó là vụ tranh chấp hợp đồng mua bán rùa tai đỏ giữa nguyên đơn là Cty Oakland Ninja (Mỹ) và Cty cổ phần xuất nhập khẩu thủy sản Cần Thơ (Caseamex). Được nhập khẩu về Việt Nam từ tháng 4/2010, sau khi bị giữ lại nhiều tháng chờ cách giải quyết; sau nhiều lần có quyết định tiêu hủy, xin gia hạn thời gian tiêu hủy, rồi lại xin cho tái xuất sang nước thứ ba…; mãi đến đầu tháng 10, số rùa tai đỏ do Caseamex mua về mới tự chết một phần, phần còn lại được Caseamex giết mổ, cấp đông.
Kinh doanh bất chấp luật
Theo đơn khởi kiện, vụ việc có thể tóm tắt như sau: Oakland Ninja ký hợp đồng với Caseamex về việc mua bán khoảng 40 tấn rùa tai đỏ (trên 26.000 con). Giá mua rùa tai đỏ của Caseamex ban đầu là 6,25 USD/kg nhưng sau đó Oakland Ninja đồng ý chịu phần chi phí lo thủ tục nhập khẩu nên số tiền Caseamex thanh toán cho Oakland Ninja theo phụ lục hợp đồng chỉ còn 6 USD/kg.
Đầu tháng 4/2010, Oakland Ninja chuyển số rùa trên sang Việt Nam cho Caseamex nhận tại cảng ở TPHCM với tổng giá trị thanh toán là hơn 213.000 USD. Caseamex đã chuyển khoản cho Oakland Ninja hơn 37.000 USD, nhưng số còn lại bên mua không chuyển tiếp và yêu cầu Oakland Ninja phải trả lại cho họ trên 825 triệu đồng chi phí nuôi nhốt, tiêu hủy đàn “rùa tai hại”.
Vì vậy, Oakland Ninja khởi kiện yêu cầu Caseamex phải thanh toán 70% số tiền còn lại. Về phía bị đơn, luật sư của Caseamex lập luận, hợp đồng trên đã bị vô hiệu vì lô hàng 40 tấn rùa tai đỏ là loài rùa độc hại, gây hại cho môi trường, vi phạm điều ước quốc tế mà Việt Nam là thành viên. Bản chất của hợp đồng này chỉ là hợp thức hóa việc “nhập hộ” Oakland Ninja số rùa trên vào Việt Nam để bán kiếm lời. Số tiền hơn 37.000 USD mà Caseamex chuyển cho Oakland Ninja là tiền… cho mượn để làm chi phí vận chuyển hàng chứ không phải tiền mua rùa của Oakland Ninja!
Giá đắt phải trả
Tuy nhiên, Hội đồng xét xử cho rằng hợp đồng kinh tế giữa hai bên có đầy đủ tính pháp lý nên đã chấp nhận đơn khởi kiện của Oakland Ninja, bác yêu cầu phản tố của Caseamex, buộc doanh nghiệp này phải trả hết số tiền còn nợ và hơn nửa tỷ đồng tiền lãi cho đối tác.
Phán quyết của Tòa án đối với Caseamex có thể xem như tiếng chuông cảnh tỉnh cho những doanh nghiệp quyết… làm liều, bất chấp pháp luật về môi trường.
Phán quyết này có thể xem như tiếng chuông cảnh tỉnh cho những doanh nghiệp Việt Nam quyết… làm liều, bất chấp pháp luật về môi trường. Tiếc thay, những trường hợp như vậy lại không ít. Việc nhập những sinh vật ngoại lai một cách thiếu cân nhắc đã gây ra những mối nguy hại nghiêm trọng đối với môi trường.
Theo các nhà khoa học, những loài ngoại lai xâm lấn hiện là mối đe dọa thứ hai đối với đa dạng sinh học trái đất, sau nguyên nhân nơi sinh sống bị hủy hoại. Riêng tại Mỹ, chi phí do thiệt hại và để kiểm soát những loài ngoại lai ước tính lên đến gần 100 tỷ USD/năm, ở châu Âu là hơn 10 tỷ euro/năm. Không khó hiểu tại sao những công ty như Oakland Ninja “vớ bẫm” khi tìm được đối tác “ngây thơ” đến mức để gậy ông hai lần đập lưng ông (!) như Caseamex.
Nhìn ra thế giới, ngành kinh doanh cá cảnh ở Úc có doanh số 350 triệu USD/năm, nhưng lợi nhuận đem lại từ ngành này được coi là không thấm tháp vào đâu so với những hiểm họa tự nhiên do nó mang lại. Theo thống kê chính thức, trong số 34 loài cá ngoại lai đang hoành hành ở những vùng biển Úc có 22 loài được cho là đã xâm nhập thông qua kinh doanh cá cảnh; đang đe dọa nghiêm trọng hệ sinh thái biển của châu lục này, trong đó có các rặng san hô.
Sinh vật ngoại lai vẫn tìm được đường vào Việt Nam
100 tỷ USD/năm là phí tổn do thiệt hại và để kiểm soát những loại ngoại lai tại Mỹ
Trong khi đó, trên thị trường Việt Nam hiện nay, nhất là tại các thành phố lớn, đang “nở rộ” mốt ăn, chơi sinh vật lạ. Loại tôm Red Swamp Crawfish, còn gọi là tôm hùm nước ngọt hay tôm càng đỏ, từng rộ lên ở nhiều quán ăn tại TPHCM với giá ngót nghét 1 triệu đồng/kg thực ra chính là một “kẻ thù giấu mặt”. Loại tôm này có càng to, khỏe; vỏ dày cứng và rất hung dữ, ăn tạp (ăn cả hoa màu, lúa, kể cả các loại thủy sản). Chúng thường đào hang để trú ẩn nên dễ làm sụt lở đê điều, các công trình thủy lợi... Mặc dù Bộ Nông nghiệp và Phát triển nông thôn đã đưa loại tôm này vào diện phải kiểm soát chặt; song hồi tháng 7 vừa qua, một công ty trên địa bàn tỉnh Sóc Trăng cũng đã nhập về hàng chục ký tôm càng đỏ để gây giống.
Còn tại các cửa hàng bán cá cảnh ở TPHCM cũng như Hà Nội, hiện nay người dân có thể dễ dàng bắt gặp nhiều loại cá ngoại nhập hung dữ gây hại đến môi trường. Đơn cử như cá hổ (còn gọi là cá kim cương, cá răng dao) có nguồn gốc từ Nam Mỹ. Loại cá này khi xuất hiện ở sông ngòi sẽ ăn thịt bất cứ loại cá nào chúng gặp… Trong khi đó, theo các nhà khoa học, một số loài động vật ngoại lai khi còn nhỏ nom rất đẹp (rùa tai đỏ là một ví dụ), nhưng khi chúng phát triển thì những màu sắc sặc sỡ dần biến mất và trở nên xấu xí. Đó chính là lúc nhiều người nuôi chúng làm cảnh bèn thả ra môi trường. Chúng lấn áp, ức chế hoặc tiêu diệt các loài sinh vật bản địa, phá vỡ cân bằng sinh thái, chưa kể mang nhiều mầm bệnh gây hại cho con người.
Việt Nam đã từng phải chịu những hậu quả rất nặng nề từ sinh vật ngoại lai như ốc bươu vàng, chuột hải ly, cá hoàng đế, rùa tai đỏ… Vậy mà những bài học tày đình này xem ra vẫn chưa đủ ngăn chặn những hành vi kiểu “cố đấm ăn xôi”, nếu không có những bản án kinh tế, thậm chí hình sự, nghiêm khắc và đủ sức răn đe.
Sau 2 đợt nhập rùa tai đỏ từ Mỹ về Caseamex đã đem rùa về nuôi nhốt tại Trung tâm giống và kỹ thuật thủy sản (ấp Mái Dầm, xã Phú Thành, huyện Trà Ôn, Vĩnh Long).
* Ngày 11/8/2010, ông Chu Tiến Vĩnh, Phó Tổng cục trưởng Tổng cục Thủy sản (Bộ NN & PTNT) đề nghị doanh nghiệp phải tái xuất hoặc tiêu hủy đàn rùa chậm nhất là ngày 31/8/2010.
* Ngày 1/9, Công ty Caseamex Cần Thơ đã có đơn gửi Tổng cục Thủy sản, Ủy ban Nhân dân tỉnh Vĩnh Long và các cơ quan chức năng khác xin gia hạn tiêu hủy rùa tai đỏ.
* Ngày 9/9, Bộ trưởng Bộ Nông nghiệp và Phát triển nông thôn đã gửi công điện Số 19/BNN-TCTS đề nghị UBND tỉnh Vĩnh Long và Thành phố Cần Thơ chỉ đạo Công ty Caseamex tiến hành việc tiêu hủy theo đúng quy định trước ngày 20/9/2010.
* Ngày 16/9, Caseamex lại có văn bản số 71/CV.CSM 10 đề nghị UBND tỉnh Vĩnh Long ban hành quyết định hành chính chính thức tiêu hủy rùa tai đỏ thì đơn vị này mới chấp hành tiêu hủy.
* Ngày 17/9, UBND tỉnh Vĩnh Long đã có công văn gửi Bộ NN & PTNT đề nghị Bộ NN & PTNT có ý kiến xử lý về việc Caseamex xin gia hạn thời gian tiêu hủy và ra quyết định hành chính.
* Ngày 24/9, UBND tỉnh Vĩnh Long ra Quyết định số 2110 về việc buộc Caseamex tiêu hủy đàn rùa tai đỏ. Thời gian tiến hành tiêu hủy được yêu cầu phải thực hiện là từ ngày 27 - 30/9.
* Ngày 27/9, Caseamex gửi công văn xin dời ngày tiêu hủy lô rùa tai đỏ đến 5/10. Lý do là đơn vị này đã tìm được hợp đồng xuất lô rùa sang nước thứ ba (Trung Quốc). UBND tỉnh Vĩnh Long đã báo cáo Bộ NN & PTNT việc này.
* Ngày 28/9, Bộ NN & PTNT có công văn hỏa tốc số 3152 đề nghị UBND tỉnh Vĩnh Long kiên quyết yêu cầu Caseamex thực hiện tiêu hủy lô rùa tai đỏ, không đồng ý cho Caseamex tái xuất rùa tai đỏ sang nước thứ 3.
* Ngày 30/9, đoàn tiêu hủy liên ngành Vĩnh Long đã đến Trung tâm giống và kỹ thuật thủy sản - ấp Mái Dầm, xã Phú Thành, huyện Trà Ôn, để tiến hành tiêu hủy đàn rùa tai đỏ nhưng không thực hiện được. Cùng ngày, Caseamex có công văn gửi UBND tỉnh Vĩnh Long kiến nghị cho giết mổ rùa lấy thịt làm thực phẩm.
* Ngày 1/10, UBND tỉnh Vĩnh Long ban hành công văn số 2989 đồng ý cho Caseamex giết mổ rùa tai đỏ, cấp đông, bảo quản trong kho lạnh. Đến hết tuần đầu tháng 10, công việc được thực hiện xong.
Nguồn từ DDDN
Theo thuonghieugroup.com
Cập nhật: 03/01/2011