“Thực trạng khai thác khoáng sản tại nước ta hiện nay nhìn ở đâu cũng thấy bất cập. Tuy nhiên, bất cập trong lĩnh vực khai thác khoáng sản nói riêng, phòng chống tham nhũng nói chung vẫn phải là cuộc chiến lâu dài, cam go và quyết liệt” - ông Trần Văn Truyền – Tổng Thanh tra Chính phủ chia sẻ với DĐDN. Ông Truyền khẳng định, khoáng sản là tài nguyên quan trọng để phát triển đất nước, trong đó DN là thành phần quan trọng trực tiếp biến những tài nguyên này trở thành lợi ích cho xã hội, cho đất nước và cho bản thân mình. Tuy nhiên, quản lý, khai thác, chế biến và xuất khẩu khoáng sản thời gian qua còn nhiều hạn chế. Từ đó, hiệu quả kinh tế của tài nguyên khoáng sản đem lại cho đất nước chưa được như kỳ vọng.
- Tham nhũng trong lĩnh vực khai thác khoáng sản có phải là nguyên nhân chính dẫn đến sự hạn chế này, thưa ông ?
Tham nhũng trong lĩnh vực khai thác khoáng sản cũng là một trong những yếu tố cơ bản hạn chế hiệu quả kinh tế của tài nguyên khoáng sản. Tuy nhiên, phải nói rằng, tham nhũng cũng có hai chiều cho và nhận. Vì nhiều lý do khác nhau như muốn được sớm cấp phép, hay thiếu những điều kiện cần thiết để được cấp phép, hay vì lợi ích cá nhân trước mắt... nhiều DN đã dùng phí bôi trơn xin giấy phép khai thác. Điều này dẫn đến tình trạng khai thác tràn lan, phí phạm tài nguyên, đặc biệt nghiêm trong hơn là mua bán giấy phép khai thác kiếm lời.
- Thưa ông, nói đến phí bôi trơn là phải đề cập đến cả hai phía, cho và nhận ?
Chống tham nhũng trong khai thác khoảng sản là sự tổng hoà của nhiều yếu tố cần phải triển khai. Tuy nhiên, DN phải là những người đầu tiên và chủ động trong vấn đề này. Nếu các DN cũng nói không với việc bỏ phí bôi trơn thì làm sao có chuyện tham nhũng. Vì suy cho cùng, lâu nay DN vẫn là người được hưởng nhiều lợi ích nhất từ các giấy phép khai thác khoáng sản. Điều này dẫn đến một thực tế, nguy cơ về tham nhũng trong lĩnh vực khai thác khoáng sản đứng đầu vẫn bắt nguồn từ DN.
- Thưa ông, mặc dù không có luật hay văn bản dưới luật nào quy định nhưng từ trước đến nay rất nhiều tập đoàn, TCty nhà nước vẫn có những đặc quyền về quản lý, khai thác một số loại khoáng sản quan trọng tại các địa phương. Chính điều này tạo ra sự bất bình đẳng cũng như tiêu cực ?
Pháp luật về khai thác khoáng sản chưa hoàn thiện. Luật Khoáng sản sắp có hiệu lực từ 1/7 tới cũng nhằm mục tiêu giải quyết những lỗ hổng này. Do đó, chúng ta cũng cần phải kịp thời hoàn thiện các văn bản hướng dẫn để luật sớm đi vào cuộc sống. Có thể, ở đây đó vẫn còn những đặc quyền đặc lợi đối với một số DN lớn do dư âm của thời kỳ trước để lại. Nhưng những bất cập này sẽ sớm được giải quyết khi luật và các văn bản hướng dẫn triển khai.
- Vậy theo ông, các văn bản hướng dẫn sắp tới cần đáp ứng những tiêu chí gì ?
Tôi cho rằng, các văn bản hướng dẫn sắp tới phải có tính kế thừa. Thực tế, không phải việc ưu tiên cấp phép cho các DN lớn trước đây là không có cơ sở. Cấp phép khai thác cũng phải tính đến các yếu tố về khả năng và điều kiện của các DN. Những DN được cấp phép phải là những đơn vị có đủ điều kiện về khai thác, chế biến sâu cũng như các điều kiện về đảm bảo an toàn, thiết bị đồng bộ để bảo vệ môi trường...
Nếu điều kiện cấp phép bị xem nhẹ thì nhiều DN không đủ năng lực cũng được cấp phép. Hậu quả là tình trạng mua bán giấy phép sẽ vẫn diễn ra hoặc hiệu quả kinh tế của tài nguyên khoáng sản không cải thiện được. Chính vì vậy, tôi cho rằng, điều kiện để cấp phép hay điều kiện để được tham gia đấu giá quyền khai thác vẫn phải làm thật chặt chẽ và chuyên nghiệp.
- Từ những hạn chế, bất cập trong quản lý, khai thác, chế biến cũng như xuất khẩu tài nguyên khoáng sản, lĩnh vực khai thác khoáng sản sẽ phải có một chiến lược tổng thể nào, thưa ông ?
Tình trạng quản lý, khai thác, chế biến tài nguyên khoáng sản lỏng lẻo và yếu kém thời gian qua khiến Chính phủ cũng như các bộ ngành, cơ quan có quan tâm đặc biệt. Với mong muốn nhận được sự đóng góp chia sẻ rộng rãi, rất nhiều hội thảo, toạ đàm... có sự phối hợp của các cơ quan trong và ngoài nước đã được tổ chức. Trên tinh thần cởi mở, nhiều tổ chức quốc tế đã nhiệt tình tham gia ủng hộ và chia sẻ kinh nghiệm với chúng ta.
Phòng chống tham nhũng trong quản lý và khai thác khoáng sản đã là nội dung trọng tâm của hội nghị đối thoại về phòng, chống tham nhũng lần thứ 9. Thanh tra nhà nước là cơ quan chủ trì với kỳ vọng sẽ kiến nghị một quy hoạch chiến lược cho cả ngắn hạn và dài hạn đối với lĩnh vực khai thác khoáng sản.
Theo quan điểm của chúng tôi, để phòng chống tham nhũng trong lĩnh vực khai thác khoáng sản cần phải làm ba việc cơ bản sau. Trước tiên là hoàn hiện hệ thống pháp luật về khai thác, chế biến, xuất khẩu khoáng sản. Tiếp đến là hoàn thiện cơ chế điều kiện cho các đơn vị được cấp phép khai thác, chế biến, xuất khẩu khoáng sản. Và đặc biệt là tăng cường kiểm tra, kiểm soát.
Tài nguyên khoáng sản là tài sản quan trọng của toàn dân, của quốc gia. Khai thác và sử dụng hiệu quả phải là ưu tiên đặt lên hàng đầu. Chúng ta sẵn sàng mở rộng các kênh hợp tác đầu tư từ trong đến ngoài nước. Các cơ sở pháp lý cũng cần xây dựng theo hướng đa dạng hoá đầu tư, khuyến khích mọi thành phần cùng tham gia, để tài nguyên khoáng sản thực sự đem lại những nguồn lợi xứng đáng.
- Xin cảm ơn ông !
Nguồn từ DDDN
Theo thuonghieugroup.com
Cập nhật: 29/05/2011